Cleanroom kleding: functie, eisen en materiaal
Moderne fabricagetechnieken vragen steeds vaker om een bemestingsvrije omgeving. Cleanroom is de verzamelnaam voor deze contaminatievrije ruimtes, die worden ingezet in uiteenlopende sectoren, van micro-elektronica en halfgeleiders tot farmaceutica, biotechniek en de voedingsindustrie. De werkkleding wordt aangeduid met de verzamelnaam cleanroom kleding of kledij, maar de eisen verschillen sterk per classificatie: hoe schoner de ruimte moet zijn, hoe strenger het tenue.
Waarom cleanroom kleding onmisbaar is
Cleanroom kleding voorkomt dat deeltjes en micro-organismen van het menselijk lichaam een gecontroleerde ruimte vervuilen. Mensen zijn namelijk de grootste bron van contaminatie, omdat de huid bij elke beweging miljoenen schilfers afgeeft. Hoe strenger de cleanroom klasse, des te hoger de eisen aan de cleanroom kleding, de menselijke ‘verpakking’ die deze vervuiling binnenhoudt.
Ieder mens geeft continu partikeltjes af aan zijn omgeving. Cleanroom kleding is ontworpen om te voorkomen dat deze menselijke deeltjes de ruimte vervuilen. De werkkleding zelf is ook een ‘vreemd’ object dat de ruimte binnenkomt, daarom mag de cleanroom kledij zélf evenmin vezels, partikeltjes of andere belasting afgeven. Goede cleanroomkleding houdt contaminatie dus twee kanten op tegen.
Twee typen cleanrooms, twee soorten vervuiling
Er is een belangrijk onderscheid tussen cleanrooms voor micro-elektronica, precisieonderdelen en halfgeleiders enerzijds, en cleanrooms voor biotechniek, farmaceutica en medische toepassingen anderzijds. In de eerste groep draait het vooral om het weren van deeltjes die componenten kunnen beschadigen. Bij de tweede groep zijn speciale condities nodig om kruisbesmetting te voorkomen. In industriële cleanrooms telt vooral het aantal zwevende deeltjes; in operatiekamers is de vraag of die deeltjes ‘vervuild’ zijn met bacteriën.
Eisen aan cleanroom kleding
Een lage deeltjesemissie en het voorkomen van ‘linting’ (loskomende vezels stukjes uit het garen) zijn allang niet meer de enige eisen. Ook ontwerp, draagcomfort, sterilisatie-bestendigheid, duurzaamheid en antistatisch gedrag bepalen of cleanroom kleding geschikt is. Het meest gebruikte materiaal is een dicht geweven doek van polyester-filamentgaren of microfilament, dat na het weven in een gespecialiseerde wasserij wordt gereinigd. Voor toepassingen met minder strenge eisen komt ook gebreide stof van dezelfde garens in aanmerking.
Ontwerp en constructie
Goede cleanroomkleding is ook in de details doordacht. Om rafelende stofranden te voorkomen, worden de (lucht- of laser-gesneden) randen bij voorkeur in de naden ingekapseld. Daarom worden naaigarens zorgvuldig gekozen en deze bestaan idealiter uit synthetische filamentgarens. Daarnaast worden zakken vaak weggelaten, omdat zich daarin stof kan ophopen.
De juiste keuze binnen de ISO 14644-norm
Welke cleanroom kleding je nodig hebt, volgt uiteindelijk uit de vereiste classificatie van de ruimte. Het internationale normenkader ISO 14644 legt vast hoe schoon de lucht moet zijn en welke maatregelen daarbij horen, van luchtbehandeling tot de cleanroom kledij van medewerkers. Deel 12 van deze norm, ISO 14644-12, richt zich zelfs op de classificatie van deeltjes op nanoschaal. Wie de norm en de bijbehorende cleanroom klasse als uitgangspunt neemt, voorkomt zowel onnodige kosten als een tekortschietende bescherming. Zo wordt de juiste cleanroomkleding een logisch gevolg van het proces in plaats van een gok.